مثلث پزشکیان،ظریف و عراقچی و امید به گشایش در نیویورک

به گزارش «خبرویژه»- احسان انصاری: سخنرانی مسعود پزشکیان در سازمان ملل در حالی بامداد امروز به وقت ایران انجام شد که در روزهای اخیر بازار شایعات درباره مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا و کشورهای غربی در نیویورک داغ بوده است. براساس آخرین گمانه زنی ها حتی دلیل اینکه عباس عراقچی وزیر امور خارجه چند روز بیشتر در نیویورک حضور داشته  پالس های محرمانه و مثبتی بوده که از سوی آمریکا به ایران داده شده و به همین دلیل وزیر امور خارجه زمان بیشتری را در نیویورک سپری کرده است.

این در حالی است که اظهارات رئیس جمهور قبل و در حین سفر به نیویورک نیز مورد توجه رسانه های غربی قرار گرفته به شکلی که برخی رسانه های غربی این اظهارات را چراغ سبز حاکمیت به پزشکیان برای مذاکره بر سر لغو تحریم های بین المللی تفسیر کرده اند. اتفاقی که با توجه به اظهارات پزشکیان و عراقچایرای محتمل به نظر می رسد و حاکمیت از مواضع گذشته خود تا حدود زیادی عقب نشینی تاکتیکی کرده تا دست دولت چهاردهم برای مذاکره با غرب باز باشد.

پیام اخیر ایالات متحده به ایران برای احیای هرچه سریعتر مذاکرات دوجانبه با استفاده از فرصت «نیویورک» در همین راستا معنادار می‌شود. این پیام که درخواست احیای کانال «مسقط» برای مذاکره دوجانبه تهران و واشنگتن را در حاشیه نشست مجمع عمومی پیش کشیده است نمی‌تواند فارغ از فهم دولتمردان آمریکایی نسبت به واقعیاتی باشد که با روی کار آمدن دولت جدید در ایران یکی پس از دیگری پدیدار می‌شود و می‌تواند زمینه ساز تغییر معادلات نزاع هسته‌ای شود.

در همین راستا احتمال حضور طولانی‌تر عراقچی در نیویورک که در مقدمه با دیدار سازنده او با «رافائل گروسی» مدیر کل آژانس و گفت وگوی مهم مجید تخت روانچی معاون وزارت خارجه با «انریکه مورا» معاون سیاست خارجی اتحادیه اروپا همراه شده، در مسیر باز شدن گره کور و مزمن برجام و رفع تحریم‌ها قابل ارزیابی است. انجام این مهم که پای ایران وکشورهای طرف مذاکرات را در روزهای آتی بار دیگر به اتاق مذاکره باز می‌کند در حالی حائز اهمیت است که تل آویو با تلاش به تسری دادن جنگ به محیط پیرامونی ایران بالاترین تلاش خود را برای جلوگیری از احیای فرایند دیپلماتیک میان ایران و غرب در نیویورک به کار گرفته است.

عراقچی سه شنبه شب در گفت وگویی در نیویورک مواضع جدیدی از طرف ایران اعلام کرد. وی گفت:«برجام و مذاکرات هسته ای بر یک فرمول استوار است، اعتمادسازی در مورد صلح آمیز بودن برنامه هسته ای از سوی ایران و رفع تحریم ها از طرف دیگر.ما به دنبال احیای این فرمول به شکلی عزتمندانه هستیم، همان طور که مقام معظم رهبری فرمودند باید تحریم ها رفع شوند.یک تاریخی هم در مقابل ما هست در مورد پایان قطعنامه 2231 که در مهر سال آینده صورت می گیرد و یک پنجره ای را برای ما تا آن موقع باز می کند.

در مذاکرات منافع ملی و مردم را دنبال می کنیم، برای رفع تحریم ها، با حفظ عزت مردم ایران».سخنانی که نشان می دهد عزم ایران برای مذاکره با غرب جدی است و مثلت پزشکیان،ظریف و عراقچی با برنامه قبلی به آمریکا رفته است.

تخت روانچی، معاون سیاسی وزیر خارجه نیز نوشت: در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل، گفتگویی صریح و سازنده با انریکه مورا داشتم. در این گفتگو، به طور خاص، بر موضوعات مرتبط با رفع تحریم و هسته ای تمرکز داشتیم. ایران، آماده است تا سهم خود را با حسن نیت انجام داده و به نگرانی ها و منافع متقابل از طریق دیپلماسی عزتمندانه بپردازد.

نکته مهم در این زمینه اما حضور محمد جواد ظریف دیپلمات کارکشته به همراه رئیس جمهور در نیویورک است. کسی که در سال2015 زمینه ساز برجام شد و توافقی تاریخی بین ایران و غرب منعقد کرد. شرایط امروز اما با سال2015 متفاوت است و ظریف نیز به خوبی به این موضوع آگاهی دارد. دیگر نه خبری از اوباما است که از مذاکره با ایران استقبال کند و نه خبری از انعطافی که حاکمیت نسبت به رویکرد حسن روحانی در مذاکرات نشان داد. حاکمیت در ایران اگر چه امروز به دلایل مختلف ممکن است از خود انعطاف نشان بدهد  اما نوع و جنس این انعطاف مانند گذشته نیست وحاکمیت دیگر مانند گذشته روی نتیجه این مذاکرات حساب باز نمی کند.این در حالی است که به قدرت رسیدن ترامپ دوباره می تواند معادلات را به هم بزند و از سوی دیگر در صورتی که هریس در انتخابات آمریکا به پیروزی برسد مشخص نیست وی نیز در مسیری گام بردارد که اوباما در گذشته در مقابل ایران برداشته است.

ظریف اما به عنوان برگ برنده همراه پزشکیان به نیویورک رفته است. کسی که حضورش به معنای خاطره توافقی است که در گذشته رخ داده و این موضوع می تواند طرفین غربی را به نتیجه بخش بودن مذاکرات احتمالی خوشبین کند.هر چند ظریف نیز ظریف گذشته نیست و امروز سیاستمداری متفاوت نسبت به گذشته شده است.

امروز سطح بحران میان تهران و پایتخت‌های غربی تا اندازه‌ای بالا رفته که بسیاری هیچ گاه به اندازه امروز خطر جنگ را احساس نکرده و نسبت به ضرورت فعال کردن کانال‌های دیپلماسی جهت تعیین تکلیف پرونده هسته‌ای و همچنین سامان دادن به سناریوهای امنیتی تازه شکل گرفته احساس تکلیف نکرده اند.

سخن از پیشامدهایی در مناسبات سه سال اخیر ایران و غرب است که در پی تحولات مهمی همچون جنگ خونین «اوکراین»، جنگ «غزه» و ملاحظات ادعایی غرب در زمین حقوق بشر به تدریج شکل گرفته و سنگینی خود را بر محاسبات جاری غرب نسبت به ایران تحمیل کرده است؛ رویدادهایی که درعین اینکه تهدیداتی جدی را برای ایران پیش کشیده، اما از منظر قراردادن آن در جایگاه یک بازیگر مهم در مجموعه نگرانی‌های امنیتی اروپا امکان‌هایی را هم برای بده بستان در زمین بازی‌های سیاسی بویژه مذاکرات هسته‌ای فراهم کرده است.

هر چند پزشکیان بازی پشت پرده برای غرب را کنار گذاشته و به دنبال این است که با یک بازی برد- برد زمینه های تحریم بین المللی علیه ایران را از بین ببرد اما این نکته مهم وجود دارد که مخالفان داخلی دولت چهاردهم هر اجازه ای به دولت نخواهند داد و از همه ابزارهای خود استفاده می کنند تا دولت موفقیت های بزرگی به دست نیاورد. از سوی دیگر با توجه به رویکردی که اسرائیل در منطقه در پیش گرفته سایه جنگ بیش از همیشه بر سر منطقه سنگینی می کند. وضعیتی که می تواند پای ایران را به جنگی بی پایان باز کند و بسیاری از معادلات منطقه ای و بین المللی را تغییر دهد.