به گزارش خبرویژه،طی چند سال اخیر، نظام آموزشی کشور با پدیده عجیبی روبهرو بوده و هست؛ پدیدهای که در آن مدارس به بهانههای گوناگونی، بارها و بارها تعطیل شدند. از ناترازی انرژی و قطعی برق گرفته تا آلودگیهای شدید هوا و بحرانهای بهداشتی و کرونا؛ هر یک از این موارد باعث شد تا زنجیره حضور دانشآموزان در کلاسهای درس پاره شود. دراین میان در بسیاری از موارد، برای جلوگیری از توقف آموزش، گزینه «آموزش مجازی» جایگزین کلاسهای حضوری شده است، اما تجربه نشان داده که کلاسهای آنلاین هرگز نتوانستند جایگزینی برای تعاملات انسانی و فضای زنده مدرسه باشند. این تعطیلیهای پراکنده و تکرار شونده به گفته متخصصان و کارشناسان آموزشی، ضربهای عمیق و جبرانناپذیر بر کیفیت یادگیری دانشآموزان وارد کرده است. وقتی نظم آموزشی به هم میخورد، نه تنها زنجیره انتقال مفاهیم علمی پاره میشود، بلکه مهارتهای اجتماعی و روانی کودکان که در محیط مدرسه شکل میگیرد، آسیب میبیند.
حالا اگر به این شرایط، متغیرهای پیچیدهای مثل شرایط جنگی یا تنشهای امنیتی را هم اضافه کنیم، باید صادقانه اذعان کرد که دانشآموزان ما در چند سال گذشته، بخش بزرگی از فرصتهای حیاتی حضور در کلاس را از دست دادهاند. این خلأ آموزشی، مسلماً بر کیفیت تحصیلی آنها اثر گذاشته، در حال حاضر اثرگذار است و در آینده نیز اثرات منفی خود را نشان خواهد داد.
در چنین فضای متلاطم و تردیدبرانگیزی، شاید به همین دلیل باشد که علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، اخیرا با لحنی قاطع و صریح اعلام کرد که دیگر نباید به هر بهانهای مدارس تعطیل شوند. این تصمیم، در واقع تلاشی برای بازگرداندن نظم به نظام تعلیم و تربیت و متوقف کردن روند سقوط کیفیت آموزشی است. در ادامه، نگاهی مفصل به جزئیات برنامهها و دیدگاههای وزیر برای تحول در آموزش و پرورش میاندازیم.
جایگزینی برای تعطیلیهای بیرویه
یکی از محورهای اصلی صحبتهای وزیر، تغییر رویکرد در مواجهه با بحرانها است. وی معتقد است که «تعطیلی» نباید اولین گزینه در مواجهه با مشکلات باشد. در دنیای امروز، ما باید یاد بگیریم که شرایط را مدیریت کنیم، نه اینکه در برابر آنها تسلیم شویم.
به عنوان مثال، در زمان ناترازی انرژی، به جای تعطیلی کامل مدارس، باید راهکارهای کاهش مصرف و مدیریت بهینه منابع را به کار گرفت. در زمان آلودگی هوا نیز، به جای تعطیل کردن مدارس، باید مراقبتهای بهداشتی را افزایش داد و شرایط را به گونهای فراهم کرد که جریان آموزش با کمترین اختلال ادامه یابد. این رویکرد نشان میدهد که وزارتخانه قصد دارد «حق آموزش» دانشآموزان را در برابر هرگونه بحرانی به صورت حداکثری پاس دارد.
از آموزش «حافظهمحور» به سوی «مهارتمحوری» و کنشگری
اما تحول واقعی در آموزش و پرورش، تنها با بازگشت حضوری دانشآموزان به مدرسه حاصل نمیشود؛ بلکه نیاز به تغییر بنیادین در «چیستی» و «چگونگی» آموزش دارد. وزیر آموزش و پرورش به صراحت اعلام کرده که ریل برنامه درسی باید تغییر کند. او معتقد است که اگر بودجه آموزش و پرورش هزار برابر شود و بهترین امکانات فراهم گردد، اما ساختار آموزشی همچنان «کتابمحور، حافظهمحور و معلممحور» باقی بماند، هیچ تحول واقعی رخ نخواهد داد. هدف این است که برنامه درسی از حالت خشک و خستهکننده خارج شده و به برنامهای «مهارتمحور، جذاب و پویا» تبدیل شود. در این مدل جدید، دانشآموز دیگر یک شنونده منفعل نیست که فقط مطالب را حفظ کند و در امتحان بنویسد، بلکه او باید «کنشگر» باشد. یعنی در فرآیند یادگیری فعال باشد، سوال بپرسد و مهارتهای کاربردی را بیاموزد. برای رسیدن به این هدف، وزیر بر تغییر چیدمان کلاسها و ساختار یادگیری تأکید کرد تا محیط مدرسه از یک فضای خشک به یک محیط مثبت و فعال تبدیل شود که در آن دانشآموز، مدرسه و خانواده همگی نقش فعالی داشته باشند.
مثلث طلایی تحول: عدالت، کیفیت و هویت
برنامههای تحولی این وزارتخانه بر سه محور اساسی استوار است: «عدالت، کیفیت و هویت». در این میان، بحث «کیفیت» به گونهای مطرح شد که نباید آن را با برگزاری کلاسهای تقویتی یا افزایش ساعت تدریس اشتباه گرفت. کیفیت واقعی از نظر وزیر، حاصل یک زنجیره منسجم است: از پیشدبستانی باکیفیت شروع میشود، با محتوای مناسب ادامه مییابد و توسط معلمی توانمند و باانگیزه اجرا میشود که از ابزارهای فناورانه و هوشمند استفاده میکند. وی با یک هدفگذاری جسورانه اعلام کرد که در این دوره، هیچ دانشآموزی نباید سطح کیفی پایینتر از «خوب» داشته باشد. این موضوع را به عنوان معیاری برای ارزیابی عملکرد مدیران و معاونان آموزشی معرفی کرد تا اطمینان حاصل شود که هیچ کودکی در ابتدای مسیر آموزش، بازمانده و عقبمانده نباشد.
جشنوارههای خلاقیت و بازگشت به انسانسازی
در بخش حمایت از نیروی انسانی، وزیر جشنوارههایی مانند «افقهای نو» را میدان خلاقیت معلمان میداند. وی معتقد است این جشنوارهها فرصتی برای تجربهگردانی و بهاشتراکگذاری موفقیتها هستند تا تجارب برگزیده معلمان در اختیار همگان قرار گیرد و تکرار اشتباهات قدیمی متوقف شود. وزیر آموزش و پرورش بر این باور است که محصول نهایی این سازمان، نه فقط نمره و مدرک، بلکه «انسانسازی» است.
او با اشاره به توصیههای راهبردی، تأکید میکند که تعلیم و تربیت باید «فرا-راهبردی» باشد؛ یعنی تمام سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی کشور باید با پیوست فرهنگی و تربیتی همراه شوند. او یادآور میشود که سرمایهگذاری در آموزش، در واقع سرمایهگذاری روی مهمترین سرمایه کشور یعنی «انسان» است. این فرآیند، یک اتفاق مقطعی نیست، بلکه مسیری بلندمدت است که آثار آن در سالهای آینده ظاهر خواهد شد. بنابراین، تصمیمات امروز برای بازگشت حضوری و تحول در کیفیت، در واقع تصمیمی برای نجات آینده ملی و جبران خلأهای سالهای گذشته است.
منبع:روزنامه هفت صبح