بنزین ۱۰ هزار تومانی؛ چرا افزایش قیمت به‌تنهایی ناترازی بنزین را حل نمی‌کند؟

به گزارش خبرویژه،افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان بار دیگر بحث درباره اصلاح قیمت سوخت، مدیریت مصرف و راهکار‌های عبور از ناترازی انرژی را به موضوعی جدی در سیاست‌گذاری تبدیل کرده است. کارشناسان معتقدند مسئله بنزین تنها یک مسئله قیمتی نیست و ریشه‌های آن به ساختار خودرو، حمل‌ونقل عمومی، شدت مصرف انرژی و الگوی مصرف بازمی‌گردد.

احمد جانجان، اقتصاددان، در بخشی از گفت‌و‌گو با اقتصادنیوز با اشاره به افزایش نرخ سوم بنزین تأکید می‌کند که اصلاح قیمت به‌تنهایی نمی‌تواند ناترازی بنزین را حل کند و این اقدام تنها در صورتی اثرگذار خواهد بود که در کنار اصلاحات ساختاری در حوزه خودرو و انرژی دنبال شود.

احمد جانجان، اقتصاددان، با اشاره به افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان معتقد است این تصمیم به‌تنهایی نمی‌تواند بحران ناترازی را حل کند و تنها زمانی اثرگذار خواهد بود که در کنار اصلاح قیمت، اصلاح مسأله خودرو، حمل‌ونقل عمومی و سیاست‌های انرژی نیز در دستور کار قرار گیرد.

جانجان معتقد است افزایش قیمت بنزین باید به‌عنوان بخشی از یک بسته اصلاحی دیده شود، نه یک راه‌حل مستقل برای حل بحران مصرف سوخت.

احمد جانجان در پاسخ به این پرسش که افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان چه اثری بر مصرف و ناترازی خواهد داشت، گفت: هدف از این سیاست را نباید صرفاً افزایش قیمت دانست، بلکه موضوع اصلی اصلاح تدریجی سیگنال قیمت در اقتصاد است.

او توضیح داد: افزایش نرخ سوم می‌تواند بخشی از تقاضای مازاد را مدیریت کند، اما نباید انتظار داشت که تنها با این اقدام، مسئله ناترازی بنزین برطرف شود.

این اقتصاددان تأکید کرد: افزایش قیمت در این سطح، به‌تنهایی تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش مصرف یا قاچاق نخواهد داشت، زیرا مسئله بنزین در ایران فقط به قیمت مربوط نیست و با مجموعه‌ای از عوامل ساختاری در سمت عرضه و تقاضا ارتباط دارد.

به گفته او، زمانی که قیمت یک کالای کمیاب برای مدت طولانی پایین نگه داشته شود، نمی‌تواند پیام واقعی کمیابی را به مصرف‌کننده منتقل کند؛ بنابراین اصلاح قیمت می‌تواند یک ابزار باشد، اما به‌تنهایی راه‌حل نهایی نیست.

قیمت بنزین بدون اصلاح خودرو نتیجه محدودی دارد

جانجان با اشاره به نقش خودرو‌ها در ایجاد ناترازی بنزین گفت: بخش مهمی از مشکل مصرف سوخت در کشور به شدت مصرف خودرو‌ها بازمی‌گردد.

او افزود: اگر خودرو‌های پرمصرف، ناوگان فرسوده، ضعف حمل‌ونقل عمومی و استاندارد پایین مصرف اصلاح نشوند، افزایش قیمت سوخت تنها بخشی از مسئله را هدف قرار می‌دهد.

این اقتصاددان ادامه داد: سال‌ها پایین بودن قیمت سوخت باعث شده انگیزه کافی برای تولید خودرو‌های کم‌مصرف ایجاد نشود. در حالی که اگر سیگنال قیمتی درست وجود داشته باشد، خودرو‌های پرمصرف ارزش اقتصادی پایین‌تری پیدا می‌کنند و تولیدکنندگان به سمت توسعه خودرو‌های کم‌مصرف‌تر حرکت خواهند کرد.

نرخ ۱۰ هزار تومان بیشتر یک گام اولیه است

جانجان درباره مبنای تعیین نرخ ۱۰ هزار تومانی بنزین نیز گفت: این عدد را نباید قیمت واقعی و تمام‌شده بنزین دانست، بلکه بیشتر می‌توان آن را یک مرحله اولیه در مسیر اصلاح نظام قیمت‌گذاری ارزیابی کرد.

او اظهار کرد: با توجه به تجربه افزایش قیمت بنزین در سال ۱۳۹۸ و حساسیت‌های اجتماعی موجود، ممکن است این نرخ با هدف سنجش میزان پذیرش اجتماعی و ایجاد تدریجی تغییر در فضای سیاست‌گذاری انتخاب شده باشد.

به گفته او، مسئله اصلی این نیست که چرا عدد ۱۰ هزار تومان انتخاب شده، بلکه باید مشخص شود این نرخ چه جایگاهی در یک برنامه بلندمدت اصلاح قیمت دارد.

اصلاح بنزین چند محور اساسی دارد

جانجان در ادامه با اشاره به محور‌های اصلاح نظام سوخت کشور گفت: اصلاح قیمت تنها یکی از بخش‌های این مسیر است و باید مجموعه‌ای از اقدامات همزمان انجام شود.

او نخستین محور را ایجاد سیگنال درست قیمتی عنوان کرد و گفت: قیمت باید بتواند پیام کمیابی را به مصرف‌کننده منتقل کند و انگیزه مصرف غیرضروری را کاهش دهد.

وی محور دوم را اصلاح شدت مصرف خودرو‌ها دانست و افزود: بخش قابل توجهی از فاصله میان عرضه و تقاضای بنزین ناشی از مصرف بالای ناوگان خودرو در کشور است.

جانجان تأکید کرد: در کنار اصلاح قیمت، باید استاندارد مصرف خودرو‌ها ارتقا یابد، خودرو‌های فرسوده از چرخه خارج شوند، حمل‌ونقل عمومی توسعه پیدا کند و تولید خودرو‌های کم‌مصرف در دستور کار قرار گیرد.

او در پایان خاطرنشان کرد: بنزین ۱۰ هزار تومانی به خودی خود نمی‌تواند مسئله ناترازی را حل کند، بلکه تنها می‌تواند بخشی از یک مسیر اصلاحی گسترده‌تر در حوزه انرژی باشد.